आजको समयमा ध्वनि प्रदूषण हाम्रो समाजको गम्भीर समस्यामध्ये एक बन्दै गएको छ। मानिसहरू रमाइलो, प्रचारप्रसार, धार्मिक कार्यक्रम, विवाह, जुलुस तथा विभिन्न उत्सवका नाममा अत्यधिक चर्को आवाज प्रयोग गरिरहेका छन्।

विशेषगरी तराई क्षेत्रका शहर, सडक क्षेत्रमा ई-रिक्सामा, गाडी वा मोटरसाइकलमा ठूलो स्पिकर राखेर गीत बजाउँदै प्रचारप्रसार गर्ने प्रवृत्ति अत्यन्त बढेको छ। धेरैलाई यो सामान्य लागे पनि यसले हजारौँ मानिसको शान्ति, स्वास्थ्य र दैनिक जीवनमा नकारात्मक असर पारिरहेको हुन्छ।

ध्वनि प्रदूषण भनेको के हो ?
सरल भाषामा भन्नुपर्दा, आवश्यकता भन्दा बढी हुने अनावश्यक र चर्को आवाजलाई ध्वनि प्रदूषण भनिन्छ।
जस्तै :
* ई-रिक्सामा वा गाडीमा ठूलो स्पिकर राखेर प्रचार गर्नु
* बाटोभरि चर्को गीत बजाउनु
* राति अबेरसम्म डिजे बजाउनु
* धार्मिक कार्यक्रममा अत्यधिक लाउडस्पिकर प्रयोग गर्नु
* कर्कश हर्न बजाउनु

ई-रिक्सामा चर्को प्रचारप्रसार किन गलत हो ?
आजकल बजार, गाउँ तथा शहरमा ई-रिक्सामा वा सवारीसाधनमा ठूलो स्पिकर राखेर प्रचार गर्ने चलन बढेको छ। कुनै पसलको विज्ञापन, राजनीतिक प्रचार, कार्यक्रमको सूचना वा धार्मिक प्रचारका नाममा अत्यधिक आवाज निकालिन्छ।

तर सोच्नुस् त —
* बिरामी अस्पतालमा आराम गरिरहेका हुन सक्छन्,
* विद्यार्थी पढिरहेका हुन सक्छन्,
* वृद्धवृद्धा आराम गरिरहेका हुन सक्छन्,
* कसैलाई मानसिक तनाव हुन सक्छ।
एउटाको प्रचारले सयौँ मानिसलाई असहज बनाउनु सही होइन। प्रचार गर्न पाइन्छ, तर अरूलाई दुःख नदिने गरी गर्नुपर्छ।

‘आफ्नो आवाजले अरूलाई असर गर्नु हुँदैन’
सभ्य समाजको अर्थ नै एकअर्काको अधिकारको सम्मान गर्नु हो। यदि कसैले गीत बजाउँछ, कार्यक्रम गर्छ वा प्रचार गर्छ भने त्यो यस्तो हुनुपर्छ कि:
* छेउमा बस्ने मानिसलाई समस्या नहोस्,
* पढाइ प्रभावित नहोस्,
* बिरामीलाई पीडा नहोस्,
* रातको निद्रा नबिग्रियोस्।
रमाइलो गर्नु अधिकार हो, तर अरूको शान्ति खोस्ने अधिकार कसैलाई छैन।

धार्मिक कार्यक्रम र ध्वनि प्रदूषण
नेपाल धार्मिक र सांस्कृतिक विविधताको देश हो। पूजा, भजन, कथा, जात्रा र उत्सव हाम्रो पहिचान हुन्। तर धर्मको नाममा अत्यधिक स्पिकर बजाएर अरूलाई दुःख दिनु उचित होइन।

धर्मले शान्ति, प्रेम र सहिष्णुता सिकाउँछ।

यदि धार्मिक कार्यक्रमकै कारण बिरामी, विद्यार्थी वा सर्वसाधारणलाई समस्या हुन्छ भने त्यो धार्मिकताको सही अभ्यास मान्न सकिँदैन।

श्रद्धा मनमा हुनुपर्छ, स्पिकरको आवाजमा होइन।

ध्वनि प्रदूषणका असरहरू
चर्को आवाजले:
* तनाव बढाउँछ
* टाउको दुखाउँछ
* निद्रा बिगार्छ
* मुटु तथा रक्तचापमा असर गर्छ
* पढाइमा बाधा पुर्‍याउँछ
* मानसिक अशान्ति बढाउँछ
* कानको समस्या निम्त्याउँछ
विशेषगरी बालबालिका, बिरामी र वृद्धवृद्धालाई यसको असर धेरै पर्छ।

अब समाजले के गर्नुपर्छ ?
* ई-रिक्सामा तथा गाडीमा अत्यधिक स्पिकर प्रयोग बन्द गर्ने
* सार्वजनिक स्थानमा मर्यादित आवाज प्रयोग गर्ने
* रातिको समयमा ध्वनि नियन्त्रण गर्ने
* विद्यालय, अस्पताल र बस्ती नजिक विशेष सावधानी अपनाउने
* धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम सभ्य तरिकाले गर्ने
* स्थानीय सरकारले नियम कडाइका साथ लागू गर्ने
* युवाहरूले ध्वनि प्रदूषण विरुद्ध सचेतना फैलाउने
अतः
ध्वनि प्रदूषण सामान्य समस्या होइन, यो समाजको शान्ति र स्वास्थ्यमाथिको आक्रमण हो।
हामीले बुझ्न आवश्यक छ कि आफ्नो रमाइलो, प्रचार वा कार्यक्रमका कारण अरूलाई दुःख दिनु सभ्य व्यवहार होइन।

त्यसैले आजैदेखि हामी सबैले संकल्प गरौँ —

• चर्को आवाज होइन, सभ्य व्यवहार अपनाऔँ।
• प्रचार गरौँ, तर मर्यादित तरिकाले।
• धर्म मानौँ, तर अरूको शान्तिको सम्मान गर्दै।
• शान्त समाज निर्माणमा सबै एकजुट बनौँ।”

# ढकाल नेपाल फार्मेसी संघका निवर्तमान केन्द्रीय अध्यक्ष हुन् ।