मानिसको जीवनमा हरेक अनुभवले एउटा कथा बोकेको हुन्छ। ती कथामा कहिले संघर्ष हुन्छ, कहिले पीडा, कहिले आशा र कहिले सफलताको अनुभव। जब यी कथाहरू एकअर्कासँग बाँडिन्छन्, ती केवल व्यक्तिगत अनुभवमा सीमित रहँदैनन्; अरूका लागि सिकाइ, हौसला र परिवर्तनको आधार बन्न सक्छन्।

बहु-दीर्घकालीन अवस्थाहरु (MLTCs) सँग बाँचिरहेका व्यक्तिहरूको जीवन पनि यस्तै अनेकौँ अनुभव र कथाले भरिएको हुन्छ।

रोगसँग सामना गर्ने क्रममा उनीहरूले शारीरिक समस्यासँगै मानसिक, सामाजिक, पारिवारिक र आर्थिक चुनौतीहरू पनि भोगिरहेका हुन्छन्। परिवारका सदस्य, हेरचाहकर्ता, स्वास्थ्यकर्मी र समुदायका व्यक्तिहरूले पनि आफ्नै अनुभव र चुनौतीहरू सामना गरिरहेका हुन्छन्।

त्यसैले MLTCs लाई बुझ्नका लागि रोग र उपचारका तथ्यहरू मात्र पर्याप्त हुँदैनन्। रोगसँग बाँचिरहेका मानिसहरूको वास्तविक जीवनका अनुभव र आवाज सुन्नु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

यही उद्देश्यले मानिसहरूलाई आफ्ना अनुभव र विचारहरू खुला रूपमा साझा गर्ने अवसर प्रदान गर्न Storytelling Workshop आयोजना गरिएको हो।

कार्यशालामा करिब २० जना विभिन्न सरोकारवालाहरू सहभागी भए। बहु-दीर्घकालीन रोगसँग बाँचिरहेका व्यक्ति, हेरचाहकर्ता, परिवारका सदस्य, स्वास्थ्यकर्मी तथा समुदायसँग जोडिएका व्यक्तिहरूले आफ्ना जीवनका कथा र अनुभवहरू एकअर्कासँग साझा गरे।

हरेक कथा फरक थियो।

कसैको कथा रोग पत्ता लागेको दिनबाट सुरु भयो। कसैको कथा परिवारको सदस्यको हेरचाह गर्दागर्दै सुरु भयो। कसैको कथा स्वास्थ्यकर्मीका रूपमा समुदायसँग जोडिएको अनुभव थियो। र, कसैको कथा आफ्नै कठिनाइ र संघर्षलाई अरूका लागि प्रेरणामा बदल्ने यात्राको थियो।

कथाहरू एकअर्कासँग बाँडिँदै जाँदा सहभागीहरूले आफूले भोगेका अनुभव मात्र सुनाएनन्, अरूका अनुभव बुझ्ने र त्यसबाट सिक्ने अवसर पनि पाए। कसैले आफ्नो संघर्ष सुनाउँदा अर्को व्यक्तिले आफू पनि त्यस्तै परिस्थितिबाट गुज्रिएको महसुस गर्‍यो।

कसैले कठिन समय पार गरेको अनुभव सुनाउँदा अरूलाई आशा र आत्मविश्वास मिल्यो। कसैले परिवारबाट पाएको सहयोगको कथा सुनाउँदा हेरचाहको महत्व अझ गहिरो रूपमा बुझियो।

यसरी एउटा व्यक्तिको कथा अर्को व्यक्तिका लागि हौसला बन्यो। एउटा अनुभव अर्कोका लागि सिकाइ बन्यो। र एउटा आवाज धेरै आवाजसँग जोडियो।

Storytelling ले स्वास्थ्यलाई हेर्ने दृष्टिकोणलाई पनि फराकिलो बनायो। स्वास्थ्य केवल रोगको उपचार वा औषधिमा सीमित विषय होइन भन्ने कुरा सहभागीहरूको अनुभवबाट स्पष्ट भयो। मानिसको स्वास्थ्य उसको परिवार, भावना, दैनिक जीवन, आर्थिक अवस्था, सामाजिक सम्बन्ध र समुदायसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएको हुन्छ।

यस कार्यशालाले सहभागीहरूलाई आफ्ना अनुभव व्यक्त गर्ने मात्र होइन, आफ्ना कथाभित्र रहेका संघर्ष, शक्ति, आशा र सम्भावना पहिचान गर्ने अवसर पनि दियो। साथै, अरूको कथा सुन्दा फरक दृष्टिकोण बुझ्ने र एकअर्काप्रति अझ बढी संवेदनशील बन्ने अवसर प्राप्त भयो।

यस्ता व्यक्तिगत अनुभवहरू समुदायका लागि महत्वपूर्ण सिकाइ बन्न सक्छन्। एउटा व्यक्तिले भोगेको चुनौती धेरै मानिसको साझा समस्या हुन सक्छ। एउटा व्यक्तिको अनुभवले अर्को व्यक्तिलाई आफ्नो समस्या खुलेर भन्न हिम्मत दिन सक्छ। र, धेरै व्यक्तिगत कथाहरू एकसाथ आउँदा ती समुदायको सामूहिक आवाज बन्न सक्छन्।

त्यसैले Storytelling केवल कथा लेख्ने वा सुनाउने अभ्यास मात्र होइन। यो आफ्नो आवाज व्यक्त गर्ने, अरूको आवाज सुन्ने, अनुभवबाट सिक्ने र समुदायमा परिवर्तनका सम्भावना खोज्ने एउटा महत्वपूर्ण माध्यम हो।

एउटा कथा सुन्दा एउटा व्यक्तिको अनुभव बुझिन्छ।

धेरै कथा सुन्दा एउटा समुदायको वास्तविकता बुझिन्छ। र जब समुदायका धेरै आवाजहरू एकसाथ सुनिन्छन्, त्यसले स्वास्थ्य सेवा र समुदायबीचको दूरी कम गर्दै परिवर्तनको बाटो देखाउन सक्छ।

यही सोचका साथ मानिसहरूको वास्तविक अनुभव, आवश्यकता र आवाजलाई बुझ्ने प्रयास Multiple Long-Term Conditions (MLTCs) सम्बन्धी यस अनुसन्धानसँग पनि जोडिएको छ।

MLTCs सँग बाँचिरहेका व्यक्तिहरू र उनीहरूको परिवारले भोगिरहेका वास्तविक चुनौतीहरूलाई बुझ्नु, समुदायको आवाजलाई महत्व दिनु र ती अनुभवलाई स्वास्थ्य सेवाको सुधारसँग जोड्नु यस अनुसन्धानको महत्वपूर्ण पक्ष हो।

यो पाँच वर्षे अनुसन्धान परियोजना नेपाल र भारत दुवैमा सञ्चालन भइरहेको छ। नेपालमा यो परियोजना काठमाडौं मेडिकल कलेज (KMC) को नेतृत्वमा सञ्चालन भइरहेको छ।

परियोजनालाई National Institute for Health and Care Research (NIHR) ले आर्थिक सहयोग गरेको छ भने सेन्टर फर क्रोनिक डिजिज कन्ट्रोल (CCDC) र University of Leicester, UK ले यसको नेतृत्व गरिरहेका छन्।

यस अनुसन्धानको मुख्य उद्देश्य एकभन्दा बढी दीर्घकालीन रोग (Multiple Long-Term Conditions–MLTCs) भएका व्यक्तिहरूको स्वास्थ्य सेवा र हेरचाहलाई अझ राम्रो बनाउनु हो।

साथै, समुदायमा MLTCs सम्बन्धी जानकारी र सचेतना बढाउने, यस्ता अवस्थासँग बाँचिरहेका व्यक्ति तथा उनीहरूका परिवारका अनुभव र आवश्यकतालाई बुझ्ने र ती आवाजलाई स्वास्थ्य सेवासँग जोड्ने प्रयास पनि यस परियोजनाले गरिरहेको छ।